।। गुरुचरणी ठेविता भाव, आपोआप भेटे देव ।।

अवघाचि संसार सुखाचा करीन । आनंदे भरीन तिन्हीं लोक ॥१॥

जाईन गे माय तया पंढरपुरा । भेटेन माहेरा आपुलिया ॥२॥

सर्व सुकृताचें फ़ळ मी लाहीन । क्षेम मीं देईन पांडुरंगी ॥३॥

बापरखुमादेवीवरु विठ्ठलेंसी भेटी । आपुले संवसाटी करुनि ठेला ॥४ll

हा अभंग संत ज्ञानेश्वर महाराज यांच्या अत्यंत गूढ आणि प्रेमळ भक्तिभावाचा सुंदर आविष्कार आहे. 

 अवघाचि संसार सुखाचा करीन । आनंदे भरीन तिन्हीं लोक ॥१॥

या ओळीत ज्ञानेश्वर महाराज सर्व जगाच्या कल्याणाची भावना व्यक्त करतात. “अवघाचि संसार” म्हणजे संपूर्ण सृष्टी, आणि त्या सर्वांना सुखी करण्याची त्यांची इच्छा आहे. हे सुख केवळ भौतिक नसून आत्मिक आणि शाश्वत आहे. “आनंदे भरीन तिन्हीं लोक” याचा अर्थ स्वर्ग, पृथ्वी आणि पाताळ या तिन्ही लोकांत आनंदाचा प्रसार होईल. भक्तीमार्गाने मिळणारा आनंद सर्वांपर्यंत पोहोचवण्याचा हा संकल्प आहे. येथे संतांचे विशाल हृदय आणि सर्वांप्रती करुणा दिसते. ज्ञानेश्वर सांगतात की, खरा आनंद हा देवाच्या स्मरणातूनच मिळतो. त्यामुळे प्रत्येकाने भक्तीमार्ग स्वीकारावा, हा त्यांचा संदेश आहे.

  जाईन गे माय तया पंढरपुरा । भेटेन माहेरा आपुलिया ॥२॥

या ओळीत पंढरपूरच्या भेटीची ओढ अत्यंत प्रेमळ भाषेत व्यक्त केली आहे. “माय” हा शब्द वापरून संतांनी भक्तीतील कोमलता दाखवली आहे. पंढरपूर हे “माहेर” मानले आहे, जिथे आत्म्याला विश्रांती आणि प्रेम मिळते. संसारातील कष्टांपासून दूर जाऊन भगवंताच्या सान्निध्यात जाण्याची ही इच्छा आहे. “भेटेन माहेरा” म्हणजे विठ्ठलाशी एकरूप होण्याची आकांक्षा. ही भेट केवळ शारीरिक नसून आत्मिक आहे. 

भक्तासाठी पंढरपूर म्हणजे आनंदाचे आणि समाधानाचे स्थान आहे. या ओळीतून भक्त आणि देव यांच्यातील नाते अतिशय जिव्हाळ्याचे आहे, हे स्पष्ट होते.

 सर्व सुकृताचें फ़ळ मी लाहीन । क्षेम मीं देईन पांडुरंगी ॥३॥

या ओळीत ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, सर्व सत्कर्मांचे अंतिम फल म्हणजे भगवंताची कृपा होय. “सुकृत” म्हणजे चांगले कर्म, पुण्य. या सर्वांचा परिणाम म्हणजे विठ्ठलाची प्राप्ती. “क्षेम” म्हणजे कल्याण, सुरक्षितता आणि शांती. पांडुरंग भक्ताचे रक्षण करतो आणि त्याला सुखी ठेवतो. या ओळीत पूर्ण श्रद्धा आणि आत्मसमर्पण दिसते. 

भक्ताने आपले सर्व काही देवावर सोपवले पाहिजे, असा संदेश आहे. देवावरचा विश्वास हा जीवनातील संकटांवर मात करण्यासाठी महत्त्वाचा आहे. सत्कर्म आणि भक्ती यांच्या योगानेच खरे समाधान मिळते.

बापरखुमादेवीवरु विठ्ठलेंसी भेटी । आपुले संवसाटी करुनि ठेला ॥४॥

या ओळीत विठ्ठल आणि रखुमाई यांच्याशी एकरूप होण्याचा आनंद व्यक्त केला आहे. “बाप” आणि “रखुमादेवी” म्हणजे आई-वडिलांसारखे प्रेमळ दैवत. भक्ताला त्यांच्या सान्निध्यात पूर्ण समाधान मिळते. “संवसाटी” म्हणजे एकत्र येणे किंवा एकरूप होणे. 

ही अवस्था म्हणजे आत्म्याचे परमात्म्याशी मिलन होय. भक्तासाठी हीच अंतिम प्राप्ती आहे. येथे द्वैत नाहीसे होऊन अद्वैताची अनुभूती मिळते. ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, जेव्हा भक्त देवात विलीन होतो, तेव्हा त्याला मोक्ष प्राप्त होतो. ही ओळ भक्तीच्या सर्वोच्च अवस्थेचे सुंदर वर्णन सांगते.