।। गुरुचरणी ठेविता भाव, आपोआप भेटे देव ।।

कांदा मुळा भाजी । अवघी विठाबाई माझी ।।

लसूण मिरची कोथिंबिरी। अवघा झाला माझा हरी।।

ऊस गाजर रताळी । अवघा झाला माझा गोपाळी ।।

मोट नाडा विहीर दोरी । अवघे व्यापिले पंढरी ।।

सावता म्हणे केला मळा । विठ्ठल देखियेला डोळा ।।

अभंग संत सावता माळी यांचा असून अत्यंत सुंदर आणि साध्या जीवनातून परमेश्वराची अनुभूती कशी घ्यावी हे शिकवतो. 

 कांदा मुळा भाजी । अवघी विठाबाई माझी ।।

या ओळीत सावता माळी साध्या भाजीपाला—कांदा, मुळा यांचा उल्लेख करतात. हे त्यांच्या रोजच्या जीवनातील साधे अन्न आहे. पण त्यांना त्या अन्नातही विठ्ठलाचे दर्शन होते. “विठाबाई” म्हणजे विठ्ठलाची मायेसारखी प्रेमळ भावना. येथे भक्तीचा गाभा असा आहे की देव हा केवळ मंदिरात नाही, तर आपल्या रोजच्या जीवनातील प्रत्येक वस्तूत आहे. साधेपणातच परमेश्वर आहे, ही भावना त्यांनी व्यक्त केली आहे. गरीब असो किंवा श्रीमंत—देव सर्वांमध्ये समान आहे. अन्न ही केवळ भूक भागवणारी गोष्ट नसून ती देवाची देण आहे. म्हणून प्रत्येक घास घेताना देवाची आठवण ठेवावी, असा संदेश येथे मिळतो.

लसूण मिरची कोथिंबिरी । अवघा झाला माझा हरी ।।

या ओळीतही स्वयंपाकातील साध्या घटकांचा उल्लेख आहे. लसूण, मिरची, कोथिंबीर—हे सर्व पदार्थ चव वाढवतात, जसे जीवनात भक्ती आनंद वाढवते. सावता माळी सांगतात की या सर्व वस्तूंमध्येही त्यांना “हरी” दिसतो. म्हणजेच प्रत्येक लहानसहान गोष्टीतही देवाचे अस्तित्व आहे. येथे दृष्टिकोन महत्त्वाचा आहे—जो भक्तीभावाने पाहतो, त्याला सर्वत्र देवच दिसतो. ही ओळ आपल्याला शिकवते की जीवनातील छोट्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करू नये. त्या सुद्धा ईश्वराचीच रूपे आहेत. आनंद आणि समाधान बाहेर शोधण्यापेक्षा आपल्या आसपासच मिळू शकते.

    ऊस गाजर रताळी । अवघा झाला माझा गोपाळी ।।

या ओळीत गोड पदार्थांचा उल्लेख आहे—ऊस, गाजर, रताळी. हे गोड पदार्थ जीवनातील गोडवा दर्शवतात. सावता माळी म्हणतात की या गोडपणातही त्यांना “गोपाळ” म्हणजे श्रीकृष्ण दिसतो. जीवनात जे काही गोड आणि आनंददायी आहे, ते देवाचीच कृपा आहे. ही ओळ आपल्याला शिकवते की सुखाच्या क्षणीही देवाची आठवण ठेवावी. अनेक वेळा आपण दु:खात देवाला आठवतो, पण आनंदात विसरतो. सावता माळी मात्र प्रत्येक आनंदात देवाला अनुभवतात. त्यामुळे त्यांची भक्ती अधिक दृढ होते.

     मोट नाडा विहीर दोरी । अवघे व्यापिले पंढरी ।।

या ओळीत शेतीसाठी लागणाऱ्या साधनांचा उल्लेख आहे—मोट (पाणी उचलण्याचे साधन), नाडा (दोरा), विहीर. हे सर्व त्यांच्या रोजच्या कामाचा भाग आहे. सावता माळी सांगतात की या सर्व कामांमध्येही त्यांना पंढरपूर दिसते. म्हणजेच काम करतानाही देवाची आठवण ठेवली, तर कामच पूजा बनते. येथे “कर्मयोग” ची शिकवण आहे. आपल्या रोजच्या कामात जर भक्तीभाव असेल, तर तेच काम देवाला अर्पण होते. त्यामुळे मंदिरात जाण्याची गरज नसते—आपले कार्यक्षेत्रच मंदिर बनते.

   सावता म्हणे केला मळा । विठ्ठल देखियेला डोळा ।।

या शेवटच्या ओळीत सावता माळी सांगतात की त्यांनी आपला मळा (शेती) करताना विठ्ठलाचे दर्शन घेतले. म्हणजेच त्यांनी आपल्या कामातूनच देव अनुभवला. ही ओळ अभंगाचा सार आहे. भक्ती म्हणजे संसार सोडणे नाही, तर संसारात राहूनही देव अनुभवणे आहे. जेव्हा मन शुद्ध आणि भक्तीपूर्ण असते, तेव्हा प्रत्येक ठिकाणी देव दिसतो. सावता माळी यांचा संदेश स्पष्ट आहे—आपले कर्तव्य करत राहा आणि त्यात देवाला पहा. अशा प्रकारे जीवन आणि भक्ती यांचा सुंदर संगम घडतो.

अभंगाचा सारांश 🌼:

या अभंगातून संत सावता माळी आपल्याला शिकवतात की देव हा दूर नाही—तो आपल्या रोजच्या जीवनात, कामात, अन्नात आणि प्रत्येक क्षणात आहे. फक्त आपला दृष्टिकोन बदलला, तर सर्वत्र विठ्ठलाचे दर्शन घडू शकते.

🚩 राम कृष्ण हरी🚩